Toetsen is een heikel onderwerp. Misbruik ervan of een misverstand erover is zo geboren. Wat is er logischer dan het geven van een toets, test, repetitie, als je wilt weten wat een leerling geleerd heeft? Wat is er logischer dan het doen van een meting als je wilt weten of een school goed onderwijs geeft? Wat is er logischer dan het verzamelen van getallen over de opbrengsten van taal, rekenen, Engels? Wat is er logischer dan het invullen van items op een scorekaart om te bepalen of iemand goed functioneert?

John Hattie zegt daar in zijn boek ‘Visible learning’ iets over, als hij de invloed bespreekt van iemands motivatie op zijn leerresultaten. Die invloed is tamelijk groot. Wat bij die motivatie absoluut een rol speelt is in hoeverre iemand gelooft dat het nemen van zijn eigen verantwoordelijkheid bijdraagt aan het behalen van goede resultaten. Naarmate iemand meer gelooft dat zijn eigen inspanningen er toe doen is in het algemeen zijn ‘academic achievement’ groter: zijn prestaties zijn beter. De boodschap is dus dat je als onderwijsgevende en als onderwijssysteem moet zorgen dat de kans op een interne ‘locus of control’ zo groot mogelijk is.

De laatste twee generaties is echter op veel plaatsen in de wereld in de beleving van leerlingen de tendens dat leren meer door externe prikkels tot stand moet komen. Een exponent daarvan is het meer nadruk leggen op allerlei testen. Toetsen moeten ervoor zorgen dat de leerling aan het werkt gaat of blijft. Op zich een nobele doelstelling, lijkt mij. En we willen secuur meten wat de leerling precies geleerd heeft. Dat klinkt niet verkeerd.
Maar het groeiend aantal toetsen werkt in de hand dat de aansprakelijkheid buiten de leerder wordt gelegd. Zie het citaat bovenaan. Er wordt meer geleerd voor de test dan voor datgene waar de test uiteindelijk naar verwijst. Er wordt meer lesgegeven om te zorgen dat de testresultaten goed zijn, dan dat het gaat om de echte doelen. Teaching to the test. Dat is natuurlijk zo niet bedoeld. Maar kennelijk kan het zo werken.  En, zegt Hattie dan, op basis van 800 metaevaluaties van onderwijskundig onderzoek, dat helpt niet.

Zie ook ‘Adding speedometers to a broken car…’
P.M. (Piet) Murre, manager lerarenopleiding voortgezet onderwijs

Hattie, J. (2009). Visible learning. A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. London and New York, Routledge.