Van 29 januari tot en met 4 februari is er weer de Poëzieweek, ‘hét poëziefeest van Vlaanderen en Nederland’, zoals staat te lezen op de website. Een goede aanleiding om als leerkracht zelf aan de slag te gaan met gedichten.
Poëzie is als genre helaas een ondergeschoven kindje in het onderwijs. Binnen het lectoraat Geletterdheid willen we aandacht besteden aan het lezen van verschillende genres. Poëzie is verrassend, grappig, gevoelig, spannend en vooral leerzaam (en nog veel meer). Het laat onze buiten- en binnenwereld op een andere manier ontdekken met taal in de hoofdrol. ‘Poëzie is de kunst om de zee in een glas te vangen,’ zei de schrijver Italo Calvino ooit.
Dit jaar is het thema ‘metamorfose’, een thema waar we ook in het christelijk en reformatorisch onderwijs mee aan de slag kunnen gaan: verandering, persoonlijke groei, transformatie. In dit artikel een drietal ideeën om met poëzie mee aan het werk te gaan.
1. Poëzieweek
Voor kant en klare lesideeën rondom het thema ‘metamorfose’ kun je lespakket online bestellen op de website van de Poëzieweek. Dit is gratis en direct te downloaden. Je vindt ook tips voor gedichtenbundels. Lessuggesties zijn er voor verschillende leeftijden.
Je kunt ook beginnen met een mooi gedicht uit te zoeken om deze samen met kinderen hardop te lezen, zoals je met theaterlezen doet.
Hoe zou dit gedicht gelezen moeten worden? Hoe snel lees je het, hoe hard en zacht praat je, waar bouw je pauzes in, met welke emotie…? Daarmee denken de kinderen als vanzelf na over de klank, de zinnen, leestekens en de betekenis. Jij als leerkracht benoemt deze aspecten natuurlijk. Kinderen oefenen in een groepje of in tweetallen en dragen het gedicht tot slot expressief zelf voor.
2. Raadgedichten
Een laagdrempelige en leuke manier om nieuwe gedichten en dichters te leren kennen kan via een raadgedicht (zie raadgedicht.nl). Met de kinderen lees je een gedicht waarvan er een woord is weggelaten. Alle antwoorden zijn goed en juist het met elkaar doorpraten levert nieuwe inzichten op en zorgt ervoor dat kinderen het gedicht interpreteren en dieper begrijpen.
Bij veel gedichten staan ook schrijfopdrachten. Bij het gedicht ‘Fijn feestje’ schrijven de kinderen een doorgeefgedicht waarin bijvoeglijke naamwoorden centraal staan. Succes verzekerd!
3. Close reading met gedichten en psalmen
Gedichten zijn kort en meestal krachtig. Bij sommige gedichten is het in een keer duidelijk waar ze over gaan, maar bij veel gedichten loont het om ze meerdere keren te lezen. Close reading kan juist met gedichten, aangezien het rijke complexe teksten zijn waar veel aan valt te ontdekken. De gedichten in de verzamelbundel Heel de wereld wordt wakker samengesteld door Jaap Robben lenen zich hier goed voor. Het gedicht ‘In de dichter’:
In de dichter
schuilen de woorden.
Slechts mondjesmaat
komen ze tevoorschijn.
Soms kruipen ze terug.
Dichters zijn
goeie schuilplaatsen.
De kinderen hebben het gedicht op papier voor zich. Je leest het gedicht eerst hardop voor (liefst twee keer). Je kunt zelf hardop denkend zeggen wat jou opvalt, bijvoorbeeld dat woorden hier kruipen. Wat zou dat nu betekenen?
Bij een tweede lezing vraag je de kinderen in het gedicht te markeren en erbij te schrijven wat ze opvalt, wat ze mooi vinden en/of waar ze vragen over hebben. Eventueel bij een derde lezing kun je nog expliciet ingaan op de bepaalde aspecten, zoals de beeldspraak in het gedicht en op mogelijke betekenissen.
Maar dan kan ook bij een tweede lezing al, afhankelijk van wat kinderen aandragen. Het gaat erom nauwkeurig herhaald te lezen, samen te genieten en na te denken. Ook een aspect als afbrekingen (versregels zijn geen zinnen) zou op functionele wijze naar voren kunnen komen.
Tot slot bedenken de kinderen (als schrijfactiviteit) zelf woorden die ze in zichzelf willen laten schuilen, omdat ze zo mooi zijn of kwetsbaar, of zo moeilijk, of… Laat ze daar een tekening over maken: hun eigen zelfportret met daaronder of daarin deze woorden. Je kunt ook een slinger maken in de klas met allemaal ‘schuilwoorden’ eraan. Of bedenk zelf een andere verwerking.
In gesprekken met collega’s en studenten over rijke complexe teksten kwam de vraag naar voren of je close reading ook met de Bijbel kunt doen. Zeker! De psalmen bijvoorbeeld kun je op dezelfde manier lezen als het bovenstaande gedicht. Je moet dan wel context geven (van de tijd, de situatie), kennis aanbrengen dus.
En het kan raadzaam zijn om naast de Statenvertaling of Herziene Statenvertaling een andere vertaling erbij te houden. Psalmen zitten vol beeldspraak, emoties, ritme, herhaling, et cetera. Neem alleen al de drie eerste verzen van Psalm 1, daar zit zoveel in! Over metamorfose gesproken. Wie zo leeft….
1 Welgelukzalig is de man, die niet wandelt in den raad der goddelozen, noch staat op den weg der zondaren, noch zit in het gestoelte der spotters;
2 Maar zijn lust is in des HEEREN wet, en hij overdenkt Zijn wet dag en nacht.
3 Want hij zal zijn als een boom, geplant aan waterbeken, die zijn vrucht geeft op zijn tijd, en welks blad niet afvalt; en al wat hij doet, zal wel gelukken.
Deel jouw ervaringen
Ben je met een van de ideeën aan de slag gegaan, dan horen we als lectoraat graag jullie ervaringen. Stuur deze dan naar:
